ဂႏၱ၀င္ေခတ္နဲ႔ ေရာမန္တစ္ေခတ္ စပ္ၾကားက ကဗ်ာဆရာလို႔ အဆိုျပဳၾကတဲ့
၀ီလ်ံဘလိတ္ (၁၇၅၇-၁၈၂၇) ဟာ ငယ္စဥ္ကတည္းက 'အျမင္ရတယ္' လို႔
နာမည္ႀကီးခဲ့သူျဖစ္တယ္။ တမန္ေတာ္ကို လယ္ကြက္ထဲမွာ ျမင္ခဲ့ရဆိုသလို၊
အနာဂတ္ အေၾကာင္း ေျပာႏိုင္ဆိုႏိုင္သလို ေျပာၾကတယ္။ စိတ္ကူးယဥ္လြန္းတာလား
ေတာ့မသိဖူး။ ကဗ်ာကိုလဲ ၁၂ သားကတည္းက စ စပ္ခဲ့တာပဲ။
သူ႔ခမ်ာ မရွိဆင္းရဲသား မိဖကေမြးခဲ့သူျဖစ္ေတာ့ ေက်ာင္းပညာကို
ေကာင္းေကာင္းမသင္ခဲ့ရဖူး။ ဖခင္လုပ္ သူက လက္ထြင္းဘေလာက္ဆရာ တဦးထံ အလုပ္သင္အျဖစ္အပ္ခဲ့တယ္။
ဒီဘေလာက္ပညာနဲ႔ပဲဘလိတ္ အသက္ ေမြးျခင္း ျပဳခဲ့ပါတယ္။ ပန္းခ်ီကားေတြကိုလဲ
ေရးခဲ့ေသးရဲ႕။ သူ႔ကဗ်ာစာအုပ္ေတြကို သူကိုယ္တိုင္ သူ႔မိန္မအကူ အညီနဲ႔ တရြက္ခ်င္း႐ိုက္ခဲ့တာျဖစ္တယ္။
သူကေၾကးနီျပားေပၚ စာကိုျခစ္ေရး၊ ေဘးကသ႐ုပ္ေဖၚပံုေတြဆြဲ၊ ပီး
မင္ဆြတ္ပီးတရြက္ခ်င္းႏွိပ္။ အဲဒီတုန္း ကေတာ့လူေတြက သူ႔ကဗ်ာကိုလဲ
မႀကိဳက္ၾကေသးဖူးဆိုေတာ့ သူ႔စာအုပ္ေတြလဲ မေလာက္ေလးမေလာက္
စားေပါ့။ ေနာင္မွာေတာ့ ဘလိတ္လက္နဲ႔ ထြင္းထု႐ိုက္ႏွိပ္ခဲ့တဲ့ စာအုပ္ေတြဟာ
အစုအေဆာင္း ၀ါသနာရွင္ တို႔အဖို႔ အဖိုးအနဂၣ တန္ ပစၥည္းေတြျဖစ္လာေတာ့တယ္။
ဘလိတ္ဟာေက်ာင္းပညာ ေကာင္းစြာမသင္ရဖဲကိုယ့္ဖာသာ ေလ့လာခဲ့ရသူဆိုေတာ့
သူ႔အေတြးအေခၚ ေတြဟာ ခေလးဆန္ၿပီး ထိုးထိုးထြင္းထြင္းရွိလွတယ္။ သူေတြးတာမ်ဳိး
ဘယ္သူမွမေတြးဖူးေသးဘူးလို႔ သူ ေျပာေလ့ရွိတယ္။
သ႐ုပ္မွန္လြန္းအားႀကီးလို႔ ဟုတ္မွဟုတ္ရဲ႕လား ထင္ရတာလဲရွိတယ္။ ဘလိတ္ဟာ
ေလာကႀကီးနဲ႔ လိုက္ေလ်ာညီေထြ မေနတတ္ဖူး။ ဂြက်တတ လူလို႔ ေ၀ဖန္ခံရတယ္။
သူပုန္ပါပဲ။
၁၇၇၅ အေမရိကန္ ေတာ္လွန္ေရးကေန ၁၇၉၆ နပိုလီယန္ ေခတ္ထလာခ်ိန္ထိ
ဘလိတ္ဟာ ေျပာင္တင္း တင္း သူပုန္ပဲလုပ္ေနခဲ့တယ္။ ေတာ္လွန္ေရးႏွစ္ခုစလံုးကိုပဲ
သူကေထာက္ခံတယ္။ ဘုရင္နဲ႔အုပ္စိုးသူေတြ ကို ႐ႈတ္ခ်ခဲ့တယ္။ ဒါကိုေစာေစာပိုင္းက
သူ႔အနာဂတ္ေဟာ ကဗ်ာမ်ားမွာေတြ႔ႏိုင္သလို သူ႔လိရစ္ကဗ်ာအ မ်ားစုမွာလဲ ေတြ႔ႏိုင္တယ္။
ျပင္သစ္ေတာ္လွန္ေရး အတြက္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္အႀကီးအက်ယ္ထားစဥ္
၁၇၈၉ ကေရးတဲ့ 'အျပစ္မဲ့မႈေတး မ်ား' နဲ႔ ျပင္သစ္နဲ႔ အဂၤလန္ စစ္ျဖစ္စဥ္
၁၇၉၄ မွာေရးခဲ့တဲ့ 'ခံစားမႈေတးမ်ား' ကြာျခားပံုကို ေလ့လာၾကည့္ရင္ ေတြ႔ပါလိမ့္
မယ္။ ျပင္သစ္ အဂၤလိပ္ စစ္ျဖစ္လာေတာ့ သူ႔အယူအဆေၾကာင့္ ဘလိတ္မွာ ေနေရးထိုင္ေရး
ဂြက်ကုန္ရတယ္။ ၁၇၉၇ စီးပြားပ်က္ကပ္ ေၾကာင့္လဲ အလုပ္အကိုင္မျဖစ္ဖဲရွိရတယ္။
နပိုလီယန္က ေတာ္လွန္ေရးကို အာဏာရွင္ေခတ္ဆိုးအျဖစ္
ေျပာင္ပစ္လိုက္တဲ့အခါ က်ေတာ့ ဘလိတ္ဟာ ႏိုင္ငံေရးကို စိတ္ပ်က္လာခဲ့ေတာ့တယ္။ ဒါေပမဲ့
၁၈၀၃ မွာ စစ္သားတေယာက္နဲ႔ ျငင္းယင္းခုန္ ယင္း သူ႔ခမ်ာအစိုးရ
အၾကည္ညိဳပ်က္ေအာင္ ေျပာေဟာမႈနဲ႔ တရားစြဲခံရေသးတယ္။ အမႈက လြတ္ခဲ့ရေပ မယ့္သူအေတာ္
'ၿဖံဳ' သြားတယ္။ ၁၇၉၆ က ၁၈၀၀ အတြင္းသူ႔ကဗ်ာေတြဟာ ႏိုင္ငံေရးမွိန္လာတယ္။
ခရစ္ယန္သမၼာက်မ္းစာ ပိုဆံလာတယ္။ လူလဲ ပိုဆင္းရဲလာေတာ့
လူ႔ေလာကေကာင္းစားေရး ဆိုတာ ဟုတ္မွ ဟုတ္ပါ့မလား ဆိုတဲ့
သံသယမ်ဳိး၀င္လာပါေလေရာ။ဒါေပမယ့္ ဘာသာေရးမွာေတာင္ ဘလိတ္ဟာ သူပုန္ပါပဲ။ သူက
ေယ႐ႈခရစ္ကို ေကာင္းမႈတရားရဲ႕ သေကၤတ၊ ထာ၀ရဘုရားကို အာဏာရွင္၊ ႏွိပ္စက္သူ။
ခရစ္က လူသား၊ ထာ၀ရဘုရားက ႏိုင္ငံနဲ႔အာဏာ၊ အဲသလိုျမင္တယ္။
သူက ႏိုင္ငံနဲ႔အာဏာကိုဆန္႔ က်င္ဖက္က လူအျဖစ္ ရပ္တည္တယ္။
ဒီအေၾကာင္းကို သူ႔ရဲ႕ 'ထာ၀ရ ခရစ္ ၀င္က်မ္း' နဲ႔ အျခားစာမ်ားမွာ ဖတ္ႏိုင္တယ္။
စက္မႈေတာ္လွန္ေရးဟာ ဘလိတ္ရဲ႕ဘ၀ကို ထိပါး႐ိုက္ခတ္ ခဲ့တယ္။ သူ႔လက္ထြင္း
ဘေလာက္အလုပ္ပ်က္ခဲ့ရတယ္။ ဒါကို ဘလိတ္က သူ႔ကဗ်ာေတြမွာထည့္ေရး တယ္။ ကဗ်ာဟာ
သူ႔အဖို႔ ထြက္ေျပးနားခိုရာမဟုတ္ဖဲနဲ႔ ေန႔စဥ္ဘ၀ကိုေတာင္ ခ်ဲ႕ဆက္ လက္ရာပဲ
ျဖစ္ခဲ့ တယ္။
စိတ္ကူးမႈ ကဗ်ာဆရာေတြက သူတို႔ဟာ ထာ၀ရတည္တံ့တဲ့ လူ႔ေယဘုယ်အေတြ႔အႀကံဳ
ခံစားမႈမ်ား ရဲ႕ အသံ ၀ါ၊ သေကၤတရယ္လို႔ ဆိုေလ့ရွိတယ္။ ဘလိတ္ကလဲ ဒါကိုယံုတယ္။
သူ႔ေခတ္ အေတြ႔အႀကံဳက အခ်စ္၊ အလွအပ၊ အမွန္တရား၊ ရမက္ေလာက္နဲ႔တင္
မပီးဖူး။ စစ္၊ ဖိႏွိပ္မႈ၊ ဆင္းရဲမႈ၊ ေၾကာက္လန္႔မႈ၊ မတရားမႈ၊ ခြင့္ေရးမညီညာမႈ
စတဲ့လူမႈဒုကၡေတြ ႁပြန္းေနတယ္။
ဒါေတြမွာ ဘလိတ္က လူသားေမွ်ာ္ေခၚခ်က္ကို ျမင္ပီးစိတ္ခြန္အား
ထည့္ေပးလိုက္ေတာ့ သူ႔ကဗ်ာဟာ ကေန႔ေခတ္ အထိ
အသက္၀င္ပီျပင္ေနတယ္၊ မွတ္တိုင္တတိုင္ ျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဒီလက္ေရြးစင္မွာေတာ့
လီရစ္ကဗ်ာ အခ်ဳိ႕ကိုသာ ေဖာ္ျပႏိုင္ပါတယ္။
***ညေနၾကယ္သို႔***
ဆံပင္လွပသူ အသင္
ညေနခင္း တမန္နတ္၊
ေနဟာ ေတာင္တန္းတိ႔
အေပၚ နားခုိခ်ိန္ ခုခါမွာသင္ရဲ႕
ေတာက္ပတဲ့ ေမတၱာမီး
႐ွဴးကိုထြန္းညႇိပါဖိ။ ထိန္ညီးတဲ့မကိုဋ္ကုိ
ေဆာင္းပါဖိ။
ငါတို႔ရဲ႕ ညေနခင္းစက္ရာေပၚ ၿပံဳးပါဖိ။
ငါတို႔ရဲ႕
ခ်စ္ျခင္းမ်ားအေပၚ ၿပံဳးပါဖိ။ ေကာင္းကင္ရဲ႕ ကန္႔လန္ကာ
ျပာျပာမ်ားကို
သင္ဆြဲလိုက္ေတာ့၊ အခ်ိန္သင့္ အိပ္ေပ်ာ္ကာ
မ်က္လံုးလွလွေလးမ်ား
မွိတ္ကုန္ၾကတဲ့ ပန္းပြင့္ အသီးသီးအေပၚ
သင့္ေငြႏွင္းမႈန္ကို
ႀကဲပါဖိ။ သင့္ရဲ႕ အေနာက္ေလကို အိုင္ေပၚမွာ
အိပ္ပါေစေလ။
ၿငိမ္ဆိတ္ျခင္းကို သင့္မ်က္လံုးလက္လက္မ်ားနဲ႔ စကားဆိုပါ။
ဆည္းဆာကို ေငြေရာင္နဲ႔ေဆးလိုက္ပါ။
ျမန္စြာ၊ သိပ္ျမန္စြာ
သင္ဖဲခြါေတာ့တယ္။
အဲ့ဒီခါ၀ံပုေလြက ေဒါမာန္ထန္ေတာ့ကာ
ျခေသၤ့ကညိဳမဲမဲ
ေတာအုပ္ထဲ ျပဴးၾကည့္ေနေလေတာ့တယ္။
ငါတို႔
သိုးအုပ္မ်ားရဲ႕ အေမႊးမ်ားဟာ သင့္ႏွင္းရည္မြန္နဲ႔
လႊမ္းထားပါတယ္။
သင့္အရွိန္အ၀ါနဲ႔ ေစာက္ေရွာက္လိုက္ပါဖိ။
'ကဗ်ာပံုၾကမ္းမ်ား' မွ
'ညေနၾကယ္' (Evening Star) ဆိုတာ ဗမာလို ေသာၾကာၾကယ္ေပါ့။ ဘလိတ္က
ဒီၾကယ္ထံ တိုင္တည္ေန ဟန္ ကဗ်ာေရးဖြဲ႔ထားတယ္။ ၾကယ္ရဲ႕ေရာင္ျခည္မွ်င္ေတြကို
ဆံပင္နဲ႔တင္စားထားတယ္။ သူ႔ရဲ႕အလင္းကိုပဲ မီးရွဴးလို၊ မကိုဋ္လို ဆိုျပန္တယ္။
မီးရွဴးမွ ေမတၱာမီးရွဴး။ ဒီေမတၱာအျပည့္ပါတဲ့ မီးရွဴးရွင္ ေသာၾကာၾကယ္က
လင္းျပတာကိုပဲ လူသားတို႔အေပၚၿပံဳးျပသလို ေရးဖြဲ႔ထားတယ္။
လူသားတုိ႔ရဲ႕ ခ်စ္ျခင္းေမတၱာဆိုတာေတြကို ၿပံဳးတာေလွာင္တာတဲ့ေလ။
(ေသာၾကာၾကယ္ 'ေ၀ႏု' ဟာ ေခါမ တို႔အယူအဆအရ ေမတၱာနတ္သမီး ျဖစ္တယ္။ ေကာင္းကင္ရဲ႕
ကန္႔လန္႔ကာျပာျပာတို႔ကို ဆြဲတယ္ဆိုတာ ကေတာ့ ၾကယ္ေရာင္ေၾကာင့္ ေကာင္းကင္က
အျပာေတြ လြင့္စင္ပီး လင္းလာရတာကို တင္စားတာပါ။ လူဆိုတာ အိပ္ခ်ိန္က်လဲ အိပ္ခ်င္မွ
အိပ္တယ္။
ပန္ေလးေတြကေတာ့ အခ်ိန္မွန္တယ္ အခ်ိန္က်ရင္ မ်က္လံုးလွလွေလးေတြ
မွိတ္ကုန္ၾကတာပဲ။ အဲပန္း ေလးေတြ အေပၚကုို ဆီးႏွင္းျဖဴျဖဴေလးေတြ ႀကဲခ်ေပးပါတဲ့
အေနာက္ေလဆိုတာ ၾကမ္းၾကမ္းတိုက္တဲ့အ ေနာက္ေလလဲရွိ၊ ႏုႏုတိုက္တဲ့
ေလေျပေလညင္းလဲရွိရဲ႕။ ဘယ္သင္းပဲ ျဖစ္ျဖစ္ ၾကည္ျမၿငိမ္ဆိမ္တဲ့ ေရအိုင္ ေပၚမွာ
လႈပ္ရြေဆာ့ မစား ေစခ်င္ဖူး၊ အိပ္ေပၚသလိုၿငိမ္က်လုိ႔ ေနေစခ်င္တယ္။
အဲသလိုၿငိမ္ေနတဲ့ အၿငိမ္ကိုမွ လူလို သေဘာထားပီး ေသာၾကာၾကယ္က
မ်က္လံုးေလးနဲ႔ စကားေျပာေန ပါတဲ့။ ဆည္းဆာအေမွာင္ကိုလဲ ေငြေရာင္ၾကယ္အလင္းနဲ႔
ပက္ျဖန္းသြန္းေလာင္း ေပးပါတဲ့။ ဒါေပမဲ့ အားလံုး သိၾကတဲ့အတိုင္း ေသာၾကာၾကယ္ဟာ
ၾကာၾကားမေနတတ္ဖူး။ ညေနေစာင္းေလးမွာပဲ သူ႔ကိုေတြ႔ရတတ္ တယ္။ ေတာ္ၾကာ
သူကြယ္၀င္သြားတာပဲ။
အဲသလိုအေရာင္ေပးမဲ့ ၾကယ္လဲမရွိ၊ ညကလဲ နက္လာတဲ့အခါမ်ဳိးမွာ
ေတာသတၱ၀ါတို႔ဟာ ေခါင္းျပဴစျပဳ လာေတာ့မယ္။ သားေကာင္ကို ေဖြရွာေတာ့မယ္။
ေဒါေတြထန္၊ မ်က္လံုးေတြျပဴးၾကည့္ကုန္ ၾကပီ။ ငါတို႔သိုး ကေလး ေတြကိုမ်ား
လာဆြဲမွျဖင့္ ခုခ်ိန္မွာေသာၾကာၾကယ္ မရွိေတာ့ဖူး။ ဒါေပမယ့္ သူရွိစဥ္ကက်တဲ့ႏွင္း ရည္ကေတာ့
သိုးေတြေပၚ ရႊဲစိုတုန္းပဲ။
စာဆိုက ေသာၾကာၾကယ္ကိုပဲ တန္းခုိးေတာ္ရွင္ တဦးလုိတိုင္တည္လိုက္တယ္။
သင္မရွိေပမယ့္ သင့္ပရိတ္ ရည္မႊန္း ထားတဲ့ သိုးကေလးေတြကို သားရဲေဘးမွ
ကာကြယ္လိုက္ပါတဲ့။ ဒီေနရာမွာ တကယ့္သိုးေတြကိုပဲ ေျပာတာလား၊ လူ ကိုပဲ
သေကၤတျပဳၿပီး သိုးရယ္လို႔ဆိုေလသလား ဆိုတာေတာ့ ႀကိဳက္သလုိေတြးေခၚ ယူပါ။
ဘလိတ္ဟာ သေကၤတ သမားျဖစ္တယ္၊ တန္ခိုးေတြ၊ ဘာေတြ ယံုတဲ့ ဂမၻီရ၀ါဒီလဲျဖစ္တယ္
ဆိုတာ မေမ့နဲ႔။
မူရင္းကဗ်ာကို ကာရန္မပါ၊ ရစ္သမ္နဲ႔ပဲ ေရးထားတယ္။ ဒါေပမယ့္
အသံယူပံုေကာင္းလြန္းလို႔ ကာရန္မပါ တာကို ေမ့ေပ်ာက္သြားၿပီး သူ႔ဂီတသံမွာ
ေမ်ာသြားရတယ္။ အေကာင္းဆံုးအဂၤလိပ္ လိရစ္ကဗ်ာထဲမွာ တပုဒ္အပါအ၀င္ ျဖစ္တယ္လို႔
အဆိုရွိတယ္။
'ၿငိမ္ ဆိတ္ျခင္းကို သင့္မ်က္လံုးလင္းလက္လက္မ်ားနဲ႔
စကားဆိုပါ၊ ဆည္းဆာကို ေငြေရာင္နဲ႔ ေဆးလိုက္ပါ' ဆိုတဲ့ အလကၤာဟာ အသံမဲ့
အရာကိုအသံျမည္လာေအာင္ လုပ္ႏိုင္စြမ္း႐ံု မကဖူး၊ အာ႐ံုခံစားမႈအားလံုးကို တခုထဲျဖစ္
လာေအာင္ ၾကည္ႏူးစဖြယ္ ေရာေမႊလိုက္ျခင္းလဲ ျဖစ္တယ္။ လူတိုင္းပဲ တဘ၀မွာတႀကိမ္
ခံစား ႀကံဳေတြ႔ဖူးမဲ့ စိတ္ ကူးအေတြ႔အႀကံဳတခုလဲ ျဖစ္တယ္။
